De ligging van Twijtel

  ca 1664

Als men heden ten dage op de Brink in Makkinga aan de eerste de beste dorpeling zou vragen: “Hoe kom ik op Twijtel?”, dan zal er resoluut worden gewezen richting de Bercoperweg.

Neemt men die zelfde persoon vervolgens mee naar het kruispunt  aan die zelfde weg, daar waar zij de Abbendijk/Prikkedamweg kruist, en stelt men de vraag nogmaals, dan blijkt het antwoord heel wat lastiger.

 

Een jongeling zal ongetwijfeld wijzen op de staatnaambordjes  ‘Twijtel 5 en 6’ , 'Twijtel 6a' en ‘Twijtel 7’. Allen vinden aan de Abbendijk.

Is de persoon iets ouder, dan zal deze vermoedelijk het zelfde aangeven, maar daarnaast ook de Bercoperweg zelf aanwijzen. Voor de invoering van de officiële  straatnamen in 1964 werden ook huizen aan deze voormalige ‘Grintweg’ betiteld als Twijtel.

Iemand van over de honderd jaar zou als derde mogelijkheid nog met  de vinger richting de Tjonger  kunnen wijzen. Daar namelijk stond ter hoogte van Prikkedamweg nr. 1 tot aan het begin van de 20e eeuw de molen van Twijtel, met daaromheen een aantal boerderijen.   

 

De grenzen van de ‘taartpunt’ Twijtel

 Om de ligging van het buurtschap nauwkeuriger aan te geven komen de oude kaarten op tafel. Vanaf  de tweede helft 17e eeuw tot nu zijn er een flink aantal beschikbaar. De een gedetailleerder dan de ander.  Samen met voornamelijk de (pre-)kadastrale kaarten zijn de grenzen vrij nauwkeurig te bepalen.

 Indertijd zijn de dorpsgebieden in Zathes ingedeeld.  Min of meer evenwijdig vanuit de kom van Makkinga gebeurde dit ook richting Twijtel. Het betreft stroken grond van ca 200 m breed die zich vanaf de Tjonger  uitstrekten tot aan de Tronder-es. De meeste daarvan waren van een boerderij voorzien. Die waren (ten westen van de dorpskom)  aan het oude kerkepad – ook wel Middelpad genoemd -  gelegen. Samen vormden ze het buurtschap Middelburen. Hier stonden ook ‘Jagerswijk’ en nog lange tijd het ‘rechthuis’.

 

Ook vanuit Olde- en Nijeberkoop vond er een dergelijke gebiedsindeling plaats. De evenwijdige stroken liepen hier vanaf de Tjonger tot aan de Linde. Ook de laatste Zathe van Nijeberkoop was – zei het met een sprongetje er in –  evenwijdig. De oostzijde daarvan was tevens de grens met het dorpsgebied van Makkinga.

Aan de zuidpunt raakte deze  grens de westkant van de laatste evenwijdige Makkingaaster Zathe, maar in het noorden, langs de Tjonger was nog een verschil van zeker 800 m te overbruggen. Wat over bleef was een enigszins vervormde ‘taartpunt’.

 

Ook deze ‘taartpunt’ moest worden opgedeeld. Dit gebeurde grotendeels waaiervormig. Daartoe moet er nabij de kruising Abbendijk/Bovenweg een richtpunt zijn geweest. Een bestaande boom of een daar geplaatste paal kunnen daarvoor hebben gediend. Een dergelijk richtpunt noemde men een ‘koekoeksboom’  , en het van daaruit verdeelde gebied de ‘koekoek’.

De meest oostelijke deel van het gebied (de vierde Zathe) is niet vanuit dit richtpunt opgedeeld, maar is evenmin evenwijdig.

Tijdloze kaart van Twijtel (met huizen, wegen, paden en grenzen)                                                                                                  

 

Met alle huizen die op Twijtel staan of ooit hebben gestaan.

De zathes            
Verdwenen huizen
Bestaande huizen 
Onbevestigd huis
Grenzen van Twijtel

De 4 zathes en de molen

 Het moge duidelijk de zathes richting de Tjonger steeds breder worden, met als gevolg dat het viertal meest oostelijke boerderijen van Makkinga dan ook niet aan het Middelpad, maar t.N.v. de weg terug waren te vinden. Samen met de molen (en de daarbij behorende molenaarswoning), die er eind 17e eeuw werd opgericht, vormden ze het buurtschap Twijtel.

Dit alles wetende kunnen we de grenzen van het buurtschap benoemen.

De westgrens is dus de grens met Nijeberkoop. Een rechte lijn vanaf de zuidpunt tot aan de Bercoperweg, alwaar zij een sprong van ca .. m westwaarts maakt, om vervolgens kaarsrecht – achter de crossbaan De Prikkedam’- naar de Tjonger door te lopen, alwaar ze zo’n honderd meter voor het bereiken daarvan toch nog even met een bochtje richting Makkinga opschuift.

De oostgrens loopt vanaf de zuidpunt langs de ‘Scheidswetering’, die de grens vormt tussen de zathes IV en V.  In een rechte lijn loopt ze door tot de Tjonger. Als laatste is er nog de noordgrens, de Tjonger. Tot 1880 het grillige riviertje, en daarna tot op heden het Tjongerkanaal.

 Van ‘oud’  naar ‘nieuw’  Twijtel

De Zathes I t/m IV – nummerend vanaf de grens met Nijeberkoop - werden door de jaren opgedeeld in kleinere percelen. Een flink aantal woningen kleine boerderijen en arbeidershuisjes  verrezen op het smalle  zuidelijke deel van Twijtel. En vervolgens (iets) grotere boerderijen aan beide zijden van de Bercoperweg. Begin 19e eeuw staat ook de molen nog enkele jaren aan de weg. Daarnaast kwamen er ook richting de Tjonger nog een aantal huizen bij.

De vier boerderijen op ‘oud’ Twijtel brandden in  de loop der jaren af, of werden afgebroken.  De molen is in 1912 in vlammen opgegaan.

De nog aanwezige – later gebouwde - huizen op of rond de oude molenstee en gelegen in het gebied tot aan de Tjonger nummeren heden ten dage onder de Prikkedamweg.

Voor de huizen langs de weg luidt de adressering uiteraard Bercoperweg. Alleen een viertal huizen richting de zuidpunt – allen bereikbaar vanaf de Abbendijk – houdt de naam Twijtel in ere. Ik noem dit deel van het buurtschap voor alle duidelijkheid maar ‘nieuw’ Twijtel.


Deze site is gratis gemaakt met Webklik.nl