Het ontstaan van Twijtel

Tot ca 1600 kunnen we de geschiedenis van Twijtel nog terug vinden in de geschriften. Of  de vier Zathes alle voorzien waren van een boerderij is al niet helemaal duidelijk.  Nog verder terug in de tijd wordt het een heel stuk moeilijker om er iets zinnigs over te kunnnen zeggen.

'Twijtel is oud. Ouder dan Makkinga' durven sommigen te zeggen. Vaak ook nog wel met redenen, die dan ook  nog plausibel klinken.

Zelf ben ik de mening toe gedaan dat (de basis voor) het buurtschap is ontstaan nadat de aangrenzende gebieden zijn opgedeeld in Zathes. Zowel aan de Makkingaaster- als (Nije)Berkoper zijde allemaal langgerekt en met een vaste breedte.  Wat overbleef was een driehoek, die vervolgens (min of meer) waaiervormig werd verdeeld. Een echt bewijs aandragen kon ik niet.

Onderzoeker Dennis Worst uit Elsloo heeft onderzoek naar het wording van ZO-Friesland gedaan en komt redenerend vanuit de periodes met ijstijden tot en met de agrarische veenontginningen, zoals die ook onder Makkinga hebben plaats gevonden, tot een soortgelijke conclusie.

Zo heeft hij vanaf  de vorming van de riviertjes de Tjonger en de Linde in de Saale ijstijd (130.000 tot 370.000 jaar geleden)  de landschapsveranderingen in beeld gebracht. De dekzandruggen waarop de (huidige) dorpen zijn gelegen zijn pas ontstaan in de Weichel ijstijd ( 15.000 en 116.000 jaar geleden). Tijdens het  Holoceen (vanaf 12.000 jaar geleden) werd het warm en vochtig, en was de afwatering slecht in de onze regio slecht.  De Stellingwerven waren dan ook zo goed als onbewoond. Het is de periode waarin het veenvorming heeft plaast gevonden.

Pas toen de agrarische veenontginning op gang kwam moet er weer bewoning zijn gekomen. Er zijn voldoende bewijzen voor dat de Bisschop van Utrecht, onder wiens gezag  ook de Stellingwerven rond de 12e eeuw stonden, de initiator daarvan is geweest. Vanaf die tijd moeten de veengebieden zijn opgedeeld  in langgerekte kavels, die gezamenlijk rondom van een dijk werden voorzien. De eigenaren of gebruikers moesten uiteraard van de opbrengsten de nodige afdracht doen aan de Bisschop. 

Het is aannemelijk dat de gebieden waar de meeste veen voor handen was als eerste aan de beurt waren. dat waren uiteraard de lage delen langs de rivier. Onder Makkinga het deel tussen Twijtel en de Balkweg.  Het  hogere dekzandplateau, waar ook een groot deel van Twijtel op ligt was slechts met een dunne laag veen bedekt. Minder aantrekkelijk dus voor ontginning.

De boerderijen of huizen bouwde men (zoals overal in dergelijke gebieden) langs de rivier. De ingedijkte landerijen klonken tgv de uitdroging in en bewoners kregen last van het rivierwater.  Dientengevolge werden latere woningen  meer richting de dekzandruggen geplaatst  Kortom, de buurschappen en dorpen verschoven naar de hogere delen.

Hier en daar (bijv. onder Donkerbroek) getuigen vermeldingen  van 'Old Kerkhof' ed. van eerdere bewoning tussen het huidige dorp en de rivier. Onder Makkinga is een dergelijk kerkhof nog niet gevonden. Bij Twijtel evenmin.  Toch tekende Foppe de Boer in de jaren "80 van de vorige eeuw een middeleeuws kerkhof  nabij de Prikkekdambrug.  Er zouden zelfs fundamenten zijn gevonden.

Zou Twijtel daar zijn oorsprong hebben gehad?

 

 


Deze site is gratis gemaakt met Webklik.nl